با برداشت بیش از 400 گسل دارای خش لغزش در 28 محدوده عمدتا روی توف های سازند کرج در بخش جنوبی البرز مرکزی متدهای تعیین زاویه اصطکاک داخلی توده سنگ مورد ارزیابی و مقایسه قرار گرفت و معلوم گردید متدهای گسلهای مزدوج، متد R% ، هیستوگرام تغییرات و مقایسه موقعیت گسل با تحلیل صفحه گسل از مناسب ترین متدها هستند بر این اساس زاویه اصطکاک داخلی توده سنگهای سازند کرج به طور متوسط 38 درجه به دست آمد که کاملا با توجه به ترکیب آندزیتی سنگهای منطقه همخوانی دارد. زاویه اصطکاک داخلی کم مربوط به محدوده های با شکستگیهای زیاد اولیه می باشد که پس از فرسایش با ارتفاع توپوگرافی کمتر و محدوده های با زاویه اصطکاک داخلی زیاد مرتبط با محدوده های با شکستگی کمتر(شبیه سنگ بکر) و ارتفاع توپوگرافی بیشتر مشخص می شوند. بین عرض از مبداء نموداری که بر حسب زاویه اصطکاک داخلی توده سنگ و زاویه عدم انطباق رسم می شود با مقدار متوسط زاویه اصطکاک داخلی سنگ هماهنگی چشم گیری دیده می شود.

پهنه گسلی قیر با سازوکار لغزشی وارون، بخشی از کمربند پیش بوم چین خورده زاگرس است که در جنوب ناحیه برشی سبزپوشان قرار دارد و پهنه گسلی راستالغز کره بس از شمال باختر این منطقه می گذرد. شیب این گسل دارای مقداری متوسط و روند آن موازی با روند عمومی چین ها و گسل های راندگی در کمربند چین خورده زاگرس است. در این پژوهش برای تعیین موقعیت فضایی محور های تنش در پهنه گسلی قیر از دو روش استفاده شده است. یکی از این روش ها استفاده از وارون سازی داده های سازوکار کانونی زمین لرزه های حاصل از فعالیت گسل است که تنش‍های حال حاضر را نشان می دهد و دیگری، وارون سازی داده های خش لغز گسلی است. میانگین راستای تنش فشارشی دیرین و عهد حاضر حاصل از این پژوهش به ترتیب N33oE و N05oE به دست آمد که هر دو راستا سوی تنش فشارشی عمومی NNE-SW را در این پهنه گسلی نشان می دهد که منطبق با جهات تنش فشارش عمومی زاگرس و همگرایی دو صفحه ایران و عربی است. نتایج، تغییرات چپ گرد محور بیشینه تنش فشارشی را در طول زمان نشان می دهد و الگوی دوایر مور به دست آمده نشان دهنده یک پهنه ترافشارش فعال است. نسبت بزرگای تنش های اصلی (شکل هندسی بیضوی تنش) به دست آمده از وارون سازی داده های سازوکار کانونی زمین لرزه ها مقدار 0.88 را نشان می دهد که معادل بیضوی تنش کلوچه ای شکل است، در حالی که نسبت بزرگای تنش های به دست آمده از وارون سازی داده های لغزش گسل مقدار 0.2 را نشان می دهد که معادل بیضوی تنش دوکی شکل است.

اطلاع از میدان تنش محلی در یک منطقه، در بررسی های ساختاری و عوامل موثر بر کینماتیک ساختارهای منطقه حائز اهمیت است. از این رو، در این پژوهش ضمن توضیح مبانی نظری اساسی روش وارون سازی تنش از صفحات گسل - خش لغزش، برداشت های صحرایی ناهمگن لغزش گسلی به عنوان داده های خام برای تعیین موقعیت میانگین محورهای اصلی تنش به منظور تحلیل وضعیت ژئودینامیک منطقه، مورد استفاده قرار گرفته است. نتایج حاصل از حل تنسور تنش تقلیل یافته داده های گسل - خش لغزش برداشت شده، نشانگر موقعیت های 21.156، 64.012 و 14.251 برای (به ترتیب) s1، s2 و s3 است. نتایج حاصل از تحلیل این داده ها، نشان می دهد که هم خوانی قابل توجهی بین سوگیری محورهای اصلی تنش محاسبه شده و پیشینه مطالعات زمین ساختی منطقه، وجود دارد.

منطقه مورد مطالعه در خردقاره ایران مرکزی، بلوک یزد، زیر زون انارک- خور و در حاشیه گسل بزرگ کویر قرار دارد. گسل چوپانان از شاخه های فرعی گسل بزرگ کویر است که گسل اصلی منطقه مورد مطالعه در نظر گرفته شده است. به دلیل کافی نبودن داده های زمین لرزه های دستگاهی بزرگ بر روی گسل جنبای چوپانان، بررسی توان لرزه ای این گسل، بر اساس کاتالوگ زمین لرزه ای، ناممکن است. در این پژوهش، با توجه به وجود شواهد ریخت زمین ساختی متعدد در امتداد گسل چوپانان و شاخه های فرعی آن، از جمله جابه جایی آبراهه های کوچک و بزرگ و مخروط افکنه ها، حرکت جنبای گسل در بازه زمانی کواترنری بررسی شد. شواهد ریخت زمین ساختی درباره گستره جغرافیایی خور نشان از حرکت گسل چوپانان در بازه زمانی پلئیستوسن به صورت امتداد لغز چپگرد است. با در نظر گرفتن حرکات افقی در امتداد سامانه گسلی چوپانان در بخش های مختلف آن، بیشترین آهنگ لغزش در شمال روستای عروسان در حدود 4 میلی متر بر سال محاسبه شد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

گسل رباط کریم با روند عمومی شمال غرب – جنوب شرق و طول 91 کیلومتر، به دو قطعه شمال غربی و جنوب شرقی قابل تقسیم است. بخش شمال غربی گسل، از جنوب شهریار تا جنوب رباط کریم به طول 26 کیلومتر و در سنگ های آتشفشانی ائوسن واقع شده است و بخش جنوب شرقی آن در مارن های سازند قرمز بالائی و بلافاصله بعد از رباط کریم تا کوه اسدآباد و شهرک صنعتی چرم شهر در جنوب شرق به طول 65 کیلومتر واقع شده است. در بخش شمال غربی گسل، با توجه به رخنمون آئینه گسله، از اندازه گیری های متداول زمین ساختی از قبیل، اندازه گیری شیب و امتداد صفحه گسل، خش لغزها و غیره استفاده شده است. در بخش جنوب شرقی به دلیل نوع سنگ های منطقه، نشانه های قابل اندازه گیری وجود ندارد. در این بخش پله گسل به صورت بالا آمدگی مارن های سازند قرمز بالائی با سن میوسن - پلیوسن نسبت به کنگلومرای پلیوسن – پلئیستوسن رخنمون دارد. گسل رباط کریم یک گسل معکوس بزرگ زاویه با مولفه راستالغز چپ گرد است. جابه جائی چپ گردگسل رباط کریم با بررسی خش لغزها برروی آئینه گسل و تغییر مسیر آبراهه ها به میزان 90 تا 250 متر اندازه گیری شده است. با توجه به نزدیکی گسل های لرزه زائی چون، جنوب ری و گرمسار به گسل رباط کریم، این احتمال وجود دارد، که فعال شدن هر یک از این گسل ها منجر به فعال شدن گسل رباط کریم شوند. عدم ثبت زمین لرزه بزرگ بر روی این گسل (به جزء یک زلزله) به دلیل عدم شناخت آن و پراکندگی جمعیت در منطقه است. در ایران مرکزی، به دلیل پراکندگی جمعیت، ثبت زلزله های تاریخی به خوبی صورت نگرفته است. همچنین با توجه به این که گسل رباط کریم در ایالت لرزه خیزی ایران مرکزی (نشریه شماره 12 کمیته ملی سدهای بزرگ ایران) قرار گرفته و چون دوره بازگشت زلزله های این ایالت طولانی است (پورکرمانی 1380)، می توان نتیجه گرفت که ثبت تنها یک زلزله بزرگ بر روی گسل رباط کریم، دلیل بر لرزه زا نبودن و یا عدم فعالیت گسل رباط کریم نیست، بلکه می تواند مربوط به دوره بازگشت طولانی زمین لرزه حاصل از فعال شدن این گسل و یا کمبود اطلاعات باشد. بنابر این گسل رباط کریم جزء دسته گسل های واجد پتانسیل فعالیت است.